Մշակույթ

Սյունիքի մարզ կատարած աշխատանքային այցի ընթացքում ԿԳՄՍ նախարար Ժաննա Անդրեասյանն այսօր այցելել է Բաղաբերդի ամրոց: Նախարարության պատվերով մշակվել են ամրոցի նորոգման, ամրակայման և վերականգնման գիտանախագծային փաստաթղթերը: Նախապես իրականացվել են նաև հնագիտական պեղումներ: Աշխատանքները կմեկնարկեն համապատասխան փորձաքննություններից հետո: «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի տնօրեն Արմեն Հովհաննիսյանի ուղեկցությամբ ԿԳՄՍ նախարար Ժաննա Անդրեասյանը, նախարարի տեղակալներ Ալֆրեդ Քոչարյանն ու Արթուր Մարտիրոսյանը շրջել են ամրոցի տարածքում, ծանոթացել իրականացված պեղումներին, քննարկել ամրոցի վերականգնման ու տեղեկատվական մոդուլային կենտրոնի կառուցմանն առնչվող հարցեր: Վաղ միջնադարյան ժամանակաշրջանի կարևոր հուշարձաններից Բաղաբերդի ամրոցը կառուցվել է IV դարում և ժամանակի ընթացքում ստացել ռազմավարական կարևոր նշանակություն։ Բաղաբերդը եղել է Սյունիքի վերջին երկու թագավորների նստավայրը։ 2024 թվականից Բաղաբերդի ամրոցում «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի հնագիտական արշավախումբը՝ ղեկավար պ․գ․թ․ Ավետիս Գրիգորյանի և վերականգնող ճարտարապետ Լևոն Վասիլյանի գլխավորությամբ, իրականացնում է պեղումներ: Աշխատանքներն իրականացվել են ստորին բերդի մուտքի դիմաց և մուտքի ներքին հատվածում, պարսպի երկայնքով և հյուսիսային բոլորաձև աշտարակում։ Պեղվել են շուրջ 70 քառակուսի մետր մակերեսով տարածք և մինչև 1․2 մ հզորությամբ հողաշերտ։ Պեղումների արդյունքում ի հայտ են եկել մշակված ժայռերի վրա դրված պարսպապատի հիմքերը, մուտքից ներս գտնվող թեքահարթակի կրասվաղած հատակը, իսկ աշտարակում՝ մեծ հրդեհի հետևանքով առաջացած շերտը։ Սյունյաց թագավորների ամրոցում հայտնաբերվել են նաև հողով ծածկված սենյակներ, մոնումենտալ կառույց, գտածոներից՝ կուժեր, կճուճներ, սպասքի նմուշներ և այլն: Պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են հիմնականում 13-14-րդ դարերին թվագրվող գտածոներ: Ըստ ԿԳՄՍ նախարարության պատվերով մշակված նախագծի՝ նախատեսվում է իրականացնել ամրոցի պարիսպների ու ներքին շինությունների ամրակայում ու մասնակի վերականգնում, ամրոցի աշտարակների արտաքին շերտի վերականգնում, ճեմուղիների ստեղծում։ Կապան այցի շրջանակում ԿԳՄՍ նախարար Ժաննա Անդրեասյանն այցելել է նաև Բարաբաթում թաղամասում գտնվող 17-րդ դարի Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի։ «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի միջոցներով այստեղ իրականացվել են պեղումներ, ապա նաև վերականգնման ծավալուն աշխատանքներ։ Արդյունքում՝ տասնամյակներով խոնարհված եկեղեցին կրկին դարձել է գործող։ Հղումը՝ Aravot.am

«Հրապարակի» զրուցակիցը Բյուրականի ՀանդԱրտ այգի թատրոնի հիմնադիր, ռեժիսոր, դերասան Տիգրան Գյուլումյանն է: — Նիկոլ Փաշինյանը նախորդ տարի երբ եկավ ՀանդԱրտ` «Ցանկապատ» ներկայացումը դիտելու, բավականին մեծ աղմուկ բարձրացավ այն բանից հետո, երբ նա լեզվակռվի մեջ մտավ դերասանների հետ, սկսեց բացատրել, որ սխալ է բեմադրված Ստեփան Զորյանի այդ գործը, ու նկարագրում էր, թե ինչպես պետք է բեմադրվեր: Դրանից հետո ներկայացումն ի՞նչ ճակատագրի արժանացավ: Բեմադրվո՞ւմ է մինչ օրս: — Այո, այն մինչ օրս բեմադրվում է: Ինչպես որ չորս տարի առաջ բեմադրվեց ներկայացումը, այնպես էլ մինչ այս պահը նույն ինտենսիվությամբ շարունակվում է: Մեզ մոտ՝ ՀանդԱրտ-ում, բացառապես հայկական գործեր են բեմադրվում: Վիլյամ Սարոյանի «Խաղողի այգին», Հովհաննես Թումանյանի պատմվածքները ու էլի տարբեր դասականների ստեղծագործություններ: Մեր ուղղվածությունն այդպիսինն է: Մեզ մոտ չի կարող ոչ հայկական ստեղծագործություն բեմադրվել: Հայ ժամանակակիցների գործերը եւս մեր թատրոնում բեմադրվում են: ՀանդԱրտ-ում բոլոր ներկայացումները պետք է լինեն հայի, հայի հոգեվիճակի, ապրումների, սիրո, կորուստների, վախերի ու ձեռքբերումների մասին: — Ինչո՞ւ որոշեցիք, որ պարտադիր միայն հայկական գործեր պետք է բեմադրվեն: — Մենք ապրում ենք Հայաստանում, իսկ թատրոնը հանդիսատեսի հետ երկխոսություն է: Իմ կարծիքով` թատրոնը պետք է իր երկրի քաղաքացիներին հարցադրումներ անի: Մենք` հայերս, ունենք մեր խնդիրները, մեր տխրության պահերը: Մեր թատրոնի ձեւաչափը` սարեր, գյուղ, դժվար թե գերմանական կամ ամերիկյան պիեսներ ենթադրի: — Պետական թատրոնների դերասանները, ռեժիսորները մշտապես դժգոհում են, որ մարդիկ թատրոն չեն գնում, հետաքրքրված չեն արվեստով, սակայն որոշ մասնավոր թատրոններ, այդ թվում` Ձեր թատրոնը, կոտրում է այդ կարծրատիպը, քանի որ տոմսերը բավականին արագ են վաճառվում։ Կարելի է ենթադրել, որ ուղղակի պետական թատրոններն ինչ-որ բան ճիշտ չեն անում եւ հանդիսատեսին վանում են: Օրինակ` մարդիկ 2 հազար դրամով Սունդուկյան թատրոնի տոմս չեն գնում, սակայն 7 հազար դրամ են վճարում եւ գնում են ինչ-որ մասնավոր թատրոն: Սա չի՞ նշանակում, որ մարդիկ իրապես սիրում են թատրոն, պարզապես` հոգեհարազատ թատրոններ: — Փառք Աստծո, մեզ մոտ ամեն ինչ շատ լավ է: Մեր թատրոնն իր ձեւաչափով տարբերվում է: Երեւանից 35 կմ հեռավորության վրա է` սարերի գրկում: 2025 թվականին 55 հազար հանդիսատես ենք ունեցել: Ըստ վիճակագրության` հանդիսատեսի թվով առաջատարն է եղել: — Ինչո՞վ եք գրավել հանդիսատեսին: — Կա մի քանի գործոն: Առաջին հերթին մեր հաջողությունը կապված է դրամատուրգիայի հետ: Ամենակարեւոր բանն այն է, թե ներկայացումը որքանով է ակտուալ եւ որքանով է հետաքրքրում ժամանակակից մարդուն: Մեզ մոտ չկան պայմանականություններ, ամեն բան ռեալ է: Եթե պետք է՝ մեզ մոտ հաճախում են ձիերով, եթե պետք է՝ հաճախում են ավտոմեքենաներով: Մեր թատրոնը թատրոնի եւ կինոյի միքս է: Օրինակ, Թումանյանի «Լոռեցի Սաքոն» բեմադրում ենք գիշերային ժամերին, որպեսզի բնական մթություն լինի, իսկ Սաքոյի գիշերային տեսիլքներն ու վախերը ճիշտ արտացոլվեն: — Վերջերս հումորիստներ Անդոն եւ Ռաֆոն սուր քննադատության արժանացան, քանի որ հայտնվել էին իշխանական քարոզարշավում: Ինչպե՞ս եք վերաբերվում, երբ դերասանները փորձում են իշխանություններին բացահայտ աջակցություն ցուցաբերել: — Ես իմ սուբյեկտիվ կարծիքը կարող եմ ասել: Ես քաղաքականությամբ հետաքրքրված չեմ, եւ քաղաքական հարցերն ինձ չեն հուզում: Բայց, որպես քաղաքացի, ինձ հուզում է, թե որտեղ եմ ապրում ու ինչ պայմաններում: Դրանք առանձին իմ մտորումներն են, սակայն ես անձամբ քաղաքականության մեջ անելիք չունեմ: Եթե ես չեմ կարող ինչ-որ բան փոխել, դա նշանակում է, որ ես այդտեղ խառնվելու առիթ չունեմ: Իսկ թե ինչու են իմ ընկերները երբեմն խառնվում քաղաքականությանը, դա էլ իրենց խնդիրն է: Ես ոչ մեկին չեմ մեղադրում, ոչ էլ արդարացնում եմ: — Դուք նշեցիք, որ Ձեր ղեկավարած թատրոնն առանձնակի կարեւորություն է տալիս հայկականությանը, սակայն այժմ հենց հայկականությունն է վտանգի տակ: Փաշինյանն ասում է, որ Ղարաբաղը երբեք չի եղել հայկական տարածք, որ Ղարաբաղյան շարժումը սխալ է եղել, որ Հայոց ցեղասպանության ճանաչումն իր համար առաջնահերթություն չէ, խոստանում է, որ վերընտրվելուն պես Հայ առաքելական եկեղեցու դեմ նոր պայքար է սկսելու: Արդյո՞ք այս հարցերի մասին մտածելը նշանակում է քաղաքականությամբ զբաղվել: Մի՞թե այս հարցերը Ձեզ չեն մտահոգում: — Որպես ստեղծագործող, մեր ստեղծագործական թիմով բոլոր մեզ հուզող հարցադրումները ստեղծագործությունների միջոցով բարձրաձայնում ենք: — Իսկ Դուք Ղարաբաղը հայկական համարո՞ւմ եք: — Այո, համարում եմ միանշանակ, բայց աշխարհաքաղաքական այս իրավիճակում թե ինչու այն որպես առանձին պետական միավոր չընկալվեց, դա բոլորիս համար պարզ է: Չեմ ուզում խորանալ եւ մտնել այդ նրբությունների մեջ: — Իսկ Ղարաբաղյան շարժումը ճի՞շտ էր, թե՞ սխալ: — Այս հարցադրումները քաղաքական են: Շատ բաներ սխալ էին, շատ բաներ ճիշտ էին, բայց մեր ժողովուրդը շատ զգայուն է նման հարցերում, հեշտ հավատացող ժողովուրդ է, եւ որոշ մարդիկ, օգտվելով դրանից, փորձեցին պատրանքներ ստեղծել: Իսկ իրականում այդ շարժումները թե որտեղ տարան մեզ` իրավական առումով, դրանք էլ արդեն կնճռոտ հարցեր են: Հղումը՝ Hraparak.am

Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմեն, «Ազգային» պատմամշակութային ՀԿ փոխնախագահ Հովիկ Ավանեսովի ֆեյսբուքյան գրառումը Սոցցանցերի մշտադիտարկման արդյունքում ակնհայտ է դարձել, որ Ադրբեջանի իշխանությունների վանդալիզմի հերթական թիրախը դարձել է ժամանակավորապես բռնազավթված Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Վաղուհաս գյուղի զոհված ազատամարտիկների գերեզմանոցը։ Ադրբեջանական սոցցանցային տիրույթում հրապարակված տեսանյութի ուսումնասիրությունն ու վերլուծությունը՝ մշակութային ժառանգության ոչնչացման, էթնիկ ատելության և միջազգային մարդասիրական իրավունքի կոպիտ խախտումների համատեքստում, թույլ են տալիս արձանագրել մի շարք խիստ մտահոգիչ և դատապարտելի դրսևորումներ։ Առաջին հերթին ակնհայտ է էթնիկ և կրոնական թիրախավորման հանգամանքը։ Գերեզմանաքարերի վրա առկա հայերեն արձանագրություններն ու զոհված ազատամարտիկների պատկերները հստակ ցույց են տալիս, որ թիրախավորվել է ոչ թե պարզապես գերեզմանոց, այլ հայկական ինքնության, ազգային հիշողության և հոգևոր ժառանգության կարևորագույն վայր։ Սա սովորական վանդալիզմ չէ, այլ էթնիկ ատելության վրա հիմնված կանխամտածված գործողություն, որի նպատակը հայկական հետքի վերացումն ու պատմական հիշողության ջնջումն է։ Տեսանյութում արձանագրված գործողություններն առանձնանում են բացառիկ ցինիզմով և սրբապղծությամբ։ Տեսանյութի հեղինակը միտումնավոր քայլում է տապանաքարերի վրայով, կանգնում հանգուցյալների դիմանկարների վրա, հարվածում ու պղծում դրանք։ Այս վարքագիծը ոչ միայն գերեզմանների վնասում է, այլև զոհվածների հիշատակի, հուղարկավորության սրբության և մարդկային արժանապատվության կանխամտածված անարգանք։ Նման գործողությունները հակասում են ոչ միայն միջազգային իրավական նորմերին, այլև համամարդկային բարոյականության ամենատարրական սկզբունքներին։ Տեսանյութում հստակ երևում են նաև բազմաթիվ ջարդված, կտրատված, տեղահանված և վնասված գերեզմանաքարեր, ինչը վկայում է, որ գերեզմանոցը ենթարկվել է համակարգված և նպատակային ավերածության։ Վնասների ծավալն ու բնույթը վկայում են ոչ թե առանձին միջադեպի, այլ մշակութային արժեքների կանխամտածված ոչնչացման քաղաքականության մասին։ Բաքվի բռնապետական վարչակարգի կողմից ժամանակավորապես բռնազավթված տարածքներում հայկական մշակութային և հիշողության վայրերի դեմ իրականացվող նման գործողությունները վաղուց արդեն կրում են շարունակական և համակարգային բնույթ։ Առանձնակի վտանգավոր և դատապարտելի է նաև հոգեբանական ահաբեկչության բաղադրիչը։ Գործողությունների տեսաձայնագրումը և դրանց տարածումը սոցիալական հարթակներում, ինչպես նաև տեսանյութում հնչող ադրբեջաներեն արտահայտությունները փաստում են, որ կատարվածը նպատակ ունի ոչ միայն ոչնչացնել հայկական մշակութային ներկայության հետքերը, այլև հոգեբանական ճնշում գործադրել զոհվածների հարազատների, բռնի տեղահանված արցախահայության և ամբողջ հայ հասարակության վրա։ Սա բացահայտ նվաստացման, վախի և անպաշտպանության մթնոլորտ ձևավորելու փորձ է, որն ունի նաև քարոզչական բնույթ։ Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ տեսանյութը կարող է ծանր հոգեբանական ազդեցություն ունենալ զոհված ազատամարտիկների հարազատների և հանրության վրա, այն չենք հրապարակում։ Տեսանյութը պահպանվում է Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմենի գրասենյակի արխիվում՝ որպես հայկական մշակութային ժառանգության դեմ իրականացվող հերթական հանցավոր գործողության փաստական ապացույց։ Հարկ է ընդգծել, որ Վաղուհաս գյուղում հայրենիքի պաշտպանության համար զոհվածների հիշատակի պղծման սա առաջին արձանագրված դեպքը չէ։ Դեռևս 2024 թվականի հունվարի 5-ին մեր գործընկեր՝ Արցախի պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն ՊՈՒԱԿ-ը ահազանգել էր, որ ադրբեջանցի զինվորները ոչնչացրել են գյուղի ճանապարհամերձ հատվածում գտնվող՝ 2020 թվականին Ադրբեջանի կողմից Արցախի դեմ սանձազերծված լայնածավալ պատերազմի ընթացքում զոհված Մխիթար Աղաբեկյանի հիշատակին 2021 թվականին կանգնեցված խաչքարը։ Խաչքարի հեղինակն էր Յուրա Մանգասարյանը։ Այս փաստը ևս մեկ անգամ ապացուցում է, որ հայկական հիշողության և մշակութային ներկայության դեմ իրականացվող գործողությունները պատահական կամ մեկանգամյա դրսևորումներ չեն։ Ադրբեջանի իշխանությունները ժամանակավորապես բռնազավթված Արցախում առանձնակի դաժանությամբ և հետևողականությամբ ոչնչացնում ու պղծում են հայրենիքի պաշտպանության համար նահատակված հերոսների հիշատակը հավերժացնող հուշարձաններն ու գերեզմանոցները։ Այս գործողություններն արդեն դուրս են եկել առանձին վանդալիզմի դեպքերի շրջանակից և վերածվել պետական մակարդակով իրականացվող համակարգված քաղաքականության, որի նպատակը հայկական պատմամշակութային ժառանգության վերացումն ու ազգային հիշողության ջնջումն է։ Արցախի տարբեր բնակավայրերում արդեն արձանագրվել են նմանատիպ տասնյակից ավելի փաստեր, որոնք փաստում են մշակութային ցեղասպանության հետևողական ընթացքը։ Միջազգային հանրության լռությունն ու ոչ համարժեք արձագանքը շարունակում են նպաստել անպատժելիության մթնոլորտի խորացմանը։ Մինչդեռ մշակութային ժառանգության, սրբավայրերի և գերեզմանոցների նկատմամբ նման գործողությունները պետք է արժանանան հստակ քաղաքական, իրավական և բարոյական գնահատականի։ Երբ թիրախավորվում են զոհվածների գերեզմանները և ազգային հիշողության վայրերը, վտանգվում են ոչ միայն մեկ ժողովրդի իրավունքները, այլև համամարդկային այն արժեքները, որոնց վրա հիմնված է քաղաքակիրթ աշխարհի գոյությունը։ Հղումը՝ Aravot.am

  Արցախի մայրաքաղաքի պատմական Վարարակն անունով 1990-ականներին, երբ Արցախում ազատագրական պատերազմ էր, ասպարեզ մտավ երգչախումբը, որի հիմնադիրն է դիրիժոր, արվեստի վաստակավոր արտիստ Նինա Գրիգորյանը։ 1998-ին «Վարարակն» երգչախումբը ստացավ պետական կարգավիճակ ու դարձավ Արցախի մշակութային կյանքի կարևոր երակներից մեկը։ Տարիներ շարունակ «Վարարակն»-ը գեղարվեստական ղեկավար Արմինե Յախշյանի և դիրիժոր Ժաննա Աղաջանյանի հետ բազում համերգներով հանդես եկավ Արցախում, ՀՀ տարբեր մարզերում ու Երևանում, արտերկրում։ Սակայն եղավ Արցախի հայաթափումը, և ինչպես Արցախի բոլոր մշակութային կառույցները, այնպես էլ «Վարարակն» երգչախումբը մնացել էր առանց աջակցության և կկազմալուծվեր։ Հղումը՝ Aravot.am

Caucasus Heritage Watch-ի (CHW) փաստագրումը արձանագրում է հերթական ծանրակշիռ ապացույցը այն քաղաքականության, որը նպատակաուղղված է հայկական պատմամշակութային ժառանգության հետևողական ոչնչացմանը։ Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմեն, «Ազգային» պատմամշակութային ՀԿ փոխնախագահ Հովիկ Ավանեսովը ահազանգում է՝ Ստեփանակերտի հուշահամալիրի տարածքում գտնվող՝ Հայոց ցեղասպանության 100-ամյակին նվիրված հուշարձանի ամբողջական վերացումը չի կարող մեկնաբանվել որպես մեկուսացված դեպք․ այն ակնհայտորեն տեղավորվում է մշակութային ժառանգության համակարգված վերացման և պատմական հիշողության ջնջման լայն գործընթացում։ «Սպիտակ մարմարից կառուցված զանգակատունը, որը ներառում էր մասունքարան՝ Դեր Զորից բերված մարդկային աճյուններով, առանձնահատուկ խորհրդանշական նշանակություն ուներ։ Դեր Զորը հայկական հավաքական հիշողության մեջ ոչ միայն աշխարհագրական տեղանուն է, այլև ցեղասպանության ողբերգական գագաթնակետը մարմնավորող սիմվոլ, այն վայրը, որտեղ հարյուր հազարավոր հայեր ենթարկվել են զանգվածային կոտորածների, բռնի տեղահանության և մահվան երթերի։ Այդպիսի հուշարձանի ոչնչացումը նշանակում է ոչ միայն նյութական արժեքի կորուստ, այլև ուղղակի հարված պատմական հիշողությանը, զոհերի հիշատակին և նրանց ժառանգների ինքնությանը։ Airbus և Planet Labs ընկերությունների արբանյակային տվյալները հստակ փաստում են, որ հուշարձանը և հարակից ամբողջ հուշահամալիրը ոչնչացվել են 2025 թվականի հուլիսի 14-ից մինչև 2026 թվականի ապրիլի 25-ն ընկած ժամանակահատվածում։ Տվյալների այս ժամանակագրությունը վկայում է ոչ թե պատահական վնասի, այլ կանխամտածված և փուլային գործողության մասին, որի նպատակը տարածքի լիակատար «մաքրումն» էր հայկական ներկայության որևէ հետքից։ Այս գործողությունը պետք է դիտարկել միջազգային իրավունքի և մշակութային ժառանգության պաշտպանության համատեքստում։ Մշակութային արժեքների դիտավորյալ ոչնչացումը հակասում է միջազգային մի շարք կոնվենցիաների, այդ թվում՝ UNESCO-ի հովանու ներքո ընդունված փաստաթղթերին։ Սակայն տվյալ դեպքը ցույց է տալիս, որ նման գործողությունները շարունակվում են՝ հաճախ անպատժելիության պայմաններում, ինչը խթանում է դրանց կրկնությունը։ Ավելին, հուշարձանի ոչնչացումը կրում է ոչ միայն մշակութային, այլև հստակ քաղաքական և գաղափարական բնույթ։ Այն նպատակ ունի վերաձևավորելու տարածքի պատմական նարատիվը՝ ջնջելով հայկական ներկայության վկայությունները և ստեղծելով «դատարկ» պատմական տարածք։ Սա դասական օրինակ է մշակութային ցեղասպանության դրսևորման, երբ ոչնչացվում են ոչ միայն մարդիկ, այլև նրանց հիշողությունը, մշակույթը և գոյության նյութական ապացույցները։ Այսպիսով, Ստեփանակերտի Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված Զանգակատան ոչնչացումը պետք է գնահատվի ոչ թե որպես մեկ առանձին ակտ, այլ որպես շարունակական և համակարգված քաղաքականության բաղկացուցիչ մաս, որի նպատակն է հայկական պատմամշակութային ժառանգության վերացումը և պատմական հիշողության խեղաթյուրումը։ Այս իրողությունը պահանջում է ոչ միայն գիտական փաստագրում, այլև միջազգային հանրության հստակ և գործնական արձագանք»,- գրել է Ավանեսովը։ News.am

Երկու «ապօրինի կառույցների» քանդումը չի կարող դիտարկվել որպես կրոնական կամ մշակութային ժառանգության ոչնչացում, հայտարարում են Բաքվից՝ հաստատելով, որ Ստեփանակերտի մայր տաճարն ու Սուրբ Հակոբ եկեղեցին այլևս չկան։ «Ազատության» Պրահայի գրասենյակում արբանյակային թարմ լուսանկարներն են վերլուծել՝ հստակ երևում է՝ հսկա մայր տաճարի տեղում սպիտակ սալահատակն է, Սուրբ Հակոբի տեղում՝ սև հող, փոխանցում է Ազատությունը: «Հայրենի տարածքներ վերադարձող նախկին հարկադիր տեղահանվածները բազմիցս դիմել են պետական մարմիններին, դատական ատյաններին՝ օկուպացիայի ընթացքում կառուցված շինությունների ապամոնտաժման պահանջով», — ասված է Կովկասի մահմեդականների վարչության տարածած հաղորդագրության մեջ։ Այդ ովքե՞ր են վերադառնում․ Ստեփանակերտում շատ քիչ էին ադրբեջանցիները և ապրում էին Կրկժանի վերին թաղում և ոչ եկեղեցու թաղերում, հակադարձում է Արցախի թեմական խորհրդի ատենապետ Լեռնիկ Հովհաննիսյանը։ «Կոնկրետ Ստեփանակերտում միշտ էլ հայ բնակչությունը ոչ թե մեծամասնություն է կազմել, այլ եղել է գերակշռող, այսինքն՝ Ստեփանակերտը միշտ եղել է մեծամասամբ հայաբնակ քաղաք: Ադրբեջանցիներն ապրել են որոշակիորեն Կրկժանի վերին թաղում, եղել են տարբեր շրջաններից բերված 1960-ականներին, որպեսզի փոխեն ԼՂԻՄ ժողովրդագրական իրավիճակը: Այնպես որ, Կովկասցի մահմեդականների միության հայտարարությունն իրականության հետ որևէ աղերս չունի», — «Ազատության» հետ զրույցում ասաց նա: Միջազգային հումանիտար իրավունքից է խոսում Բաքուն՝ հիմնավորելով եկեղեցիների ոչնչացումը․ գրում են՝ դրանք Ադրբեջանի համաձայնությամբ չեն կառուցվել, և քանդելով իրենք օրինականություն են վերականգնում, որը խախտվել է «օկուպացիայի» տարիներին։ Ըստ Լեռնիկ Հովհաննիսյանի՝ դա ոչ թե օկուպանտների, այլ բնիկների մշակույթն է։ «Դա միջազգային իրավական որևէ բանի չի դիմանում, որովհետև շատ վաղուց Արցախի հայ բնակչության իրավունքը դեռևս սկսած ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահողների բոլոր հայտարարություններում, փաստաթղթերում ճանաչվել է Լեռնային Ղարաբաղի՝ Արցախի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը՝ որպես բնակիկների: Եթե մենք օկուպացիա էինք, ապա Խորհրդային Միությունն ինչո՞ւ է Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմում ԼՂԻՄ ստեղծել», — ասում է նա: Ադրբեջանի մահմեդականների վարչությունը 30 տարում կառուցված եկեղեցիների վերացման հիմքեր է ներկայացնում, բայց այդպես էլ ոչինչ չի ասում, թե ինչու են քանդել 18-19-րդ դարերի Շուշիի Կանաչ ժամը, Մոխրենեսի եկեղեցին։ Բաքուն ինքն իրեն է գովում՝ «հանդուրժող են», այդ երկրում կողք կողքի «եկեղեցի, մզկիթ ու սինագոգ է գործում»։ «Եթե իրենք այդպես տոլեռանդ են և պահպանում են այդ թվում՝ հայկական եկեղեցիները՝ բերելով Բաքվի օրինակը, ապա ո՞ւր են Նախիջևանի 27 հազար հուշարձանները, հյուսիսային Արցախի հուշարձանները», — հարցում է Արցախի թեմական խորհրդի ատենապետը։ Հղումը՝ newday.am